Ο Δήμος εκτείνεται στο δυτικό άκρο του Νομού Κοζάνης. Η έκταση του νέου Δήμου Τσοτυλίου είναι συνολικά 325.193 στρέμματα και αποτελεί το 9% του Νομού. 

Ο πληθυσμός ανέρχεται σε 5.000 κατοίκους περίπου και αποτελεί το 3% του Νομού.  Χαρακτηριστικό είναι ότι στο κέντρο του Δήμου παρατηρείται μια σταθερότητα στον πληθυσμό με το πέρασμα των χρόνων, ενώ αντίθετα στους γύρω οικισμούς παρατηρείται έντονη μείωση. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι κατά τους καλοκαιρινούς μήνες  ο πληθυσμός της περιοχής πολλαπλασιάζεται και οι δεκάδες οικισμοί σφύζουν από ζωή. Η πυκνότητα του πληθυσμού είναι 15 κάτοικοι / km ενώ ο μέσος όρος στο Νομό είναι 23,4 κάτοικοι / km και στη χώρα 77,8 κάτοικοι / km.

Σε μια ιστορική αναδρομή βλέπουμε ότι το 1833 με σουλτανικό «Ιραδέ» ιδρύθηκε η εβδομαδιαία αγορά Τσοτυλίου γνωστή ως «Καρί παζάρ», που τελούνταν και τελείται κάθε Σάββατο με μεγάλη απήχηση στην ευρύτερη περιοχή.

Στα 1871 ιδρύθηκε το Ιστορικό Οικοτροφείο - Γυμνάσιο από τη Μακεδονική Φιλεκπαιδευτική Αδελφότητα Κωνσταντινουπόλεως και στα 1873 ανεγέρθηκε το Γυμνάσιο - Οικοτροφείο, γνωστό ως Τσοτύλειος Σχολή, από την ανωτέρω Αδελφότητα, το οποίο βρισκόταν υπό την αιγίδα του Πατριαρχείου. 

Από το 1994 και μετέπειτα στο Ιστορικό Οικοτροφείο - Γυμνάσιο στεγάζονται οι Υπηρεσίες του Δήμου Τσοτυλίου.

Το 1928 ανεγέρθηκε χωριστό διδακτήριο ως προέκταση του παλιού Γυμνασίου-Οικοτροφείου και το 1958 ολοκληρώθηκε η ανέγερση ενός νέου Οικοτροφείου (της σημερινής Μαθητικής Εστίας Τσοτυλίου) που από το 1987 συντηρείται από το Εθνικό Ίδρυμα Νεότητας.

Από το 2003 και μετέπειτα στο κτίριο της σημερινής Μαθητικής Εστίας Τσοτυλίου στεγάζεται η Σχολή Δημοτικής Αστυνομίας.